Slapen doe ik in het donker
Met mijn ogen dicht
Ga ik op reis naar binnen
Naar een wereld met ander licht
Soms duurt het wel wat lang hoor
Voordat bij mij de slaap wil komen
Totdat mijn denken stopt
En ruimte maakt voor dromen
Mijn slapen heeft ook stilte nodig
Als ik mijn aandacht daarop richt
Dan kan de reis beginnen
Naar die wereld met ander licht
Hoewel ik later in mijn leven een heel andere richting ben uitgegaan, ben ik oorspronkelijk technisch opgeleid. Tegelijk heb ik ook altijd interesse gehad in filosofie en psychologie. Misschien maakt deze combinatie van aanleg en interesses wel dat mijn aandacht getrokken werd door een boekje met als titel: Zen en de kunst van computergebruik. De Nederlandse vertaling verscheen in 2000 - al even geleden dus. De Japans-Amerikaanse auteur, Philip Toshio Sudo (1959-2002) gebruikt de computer als metafoor om de boodschap van de Zenfilosofie over te brengen als manier om ontspannen te leven in een continu veranderende wereld. Hoewel de technologie van computers sindsdien natuurlijk zeer veranderd is, spreekt de boodschap van het boekje mij nog steeds aan.
Sudo eindigt het boek met de woorden:
Als de dag voorbij is,
Ga dan naar je rustplaats.
Ledig alles –
Geen werk, geen spel
Niets
…
Slaap in de armen van de Grote Moeder
Droom onder de wakende blikt van de Grote vader
In liefde zullen de twee weer één worden
Door jou, die glimlacht
De tevreden glimlach van een pasgeborene
Een variatie op deze woorden gebruik ik tot op de dag vandaag nog steeds om mijzelf tot rust te brengen als de slaap niet wil komen. En het heeft me vele malen geholpen. Het is als het ware mijn innerlijke slaapritueel dat me helpt om alles los te laten.
Als de wolken breken
En de zon verschijnt
Als een bloem gaat bloeien
En haar geur verspreidt
Als in een vroege ochtend
De koude mist verdwijnt
Als ik voor de open tuindeur zit
Voor dat zomerse ontbijt
Als ik denk aan alle vogels
Die ik boven ‘t water zag
Als de kinderen vrolijk spelen
In de warme avondzon
Als mijn voeten eindelijk rusten
Na een lange lange dag
Als ik uiteindelijk afmaak
Waaraan ik ooit begon
Waar word jij blij van?
Zijn pensioen is een cruciaal moment
Het einde van zijn werkzaam leven in de fabriek
Hij verliest de plek waar hij geliefd was en gekend
Altijd hard gewerkt en zelden ziek
Het einde van zijn werkzaam leven in de fabriek
Hoe moet hij nu zijn dagen vullen? Geen idee!
Altijd hard gewerkt en zelden ziek
Nu zit hij thuis en hij zit ermee
Hoe moet hij nu zijn dagen vullen? Geen idee!
Zoveel vragen die hem constant kwellen
Nu zit hij thuis en hij zit ermee
Daarmee pijnigt hij zijn hersencellen
Zoveel vragen die hem constant kwellen
Hij verliest de plek waar hij geliefd was en gekend
Daarmee pijnigt hij zijn hersencellen
Zijn pensioen is een cruciaal moment!
Een drempel geeft een overgang aan, vaak tussen twee tegengestelden. Sommige drempels zijn duidelijk en scherp afgebakend, zoals de drempel tussen twee kamers. Andere zijn diffuus of veranderlijk, zoals de overgang van het strand naar de zee. Als je op drempel staat wordt je jezelf bewust van de twee kanten. Dat is misschien nog sterker het geval als het een drempel is die je maar in één richting kunt overgaan - je kunt niet meer terug. Dat zijn meestal tijdgebonden drempels, zoals dag en nacht, een verjaardag, oud en nieuw, de geboorte van een kind en uiteindelijk ook de drempel tussen leven en dood. Je beseft: als ik deze drempel overga is er geen weg meer terug. Dat kan allerlei gevoelens oproepen. Als je terugkijkt waar je vandaan komt en wat je achterlaat, dan zie je wat je bezighield, dat wat zwaar was en dat waar je blij van werd. Als je vooruitkijkt denk je aan wat komen kan, je verwachtingen, je hoop en vrees, je dromen en je nachtmerries.
Waarschijnlijk is dat de reden dat mensen overgangsrituelen gebruiken bij allerlei belangrijke levensgebeurtenissen. Want een ritueel kan betekenisvol en verbindend zijn en erkenning, steun en vertrouwen geven, waardoor het gemakkelijker wordt om de drempel te nemen. Rituelen rondom geboren worden, volwassen worden, uit huis gaan, gaan samenwonen of trouwen, soms ook bij scheidingen, jubilea, met pensioen gaan en uiteindelijk ook rondom de dood.
Betekenisvolle drempels worden gemakkelijker te nemen als er met passende aandacht bij wordt stilgestaan.
Klein mensje in een grote wereld
Stoer en sterk, ja dat natuurlijk ook
En als je thuiskomt zit zij daar
Moeder met thee en kaakjes
De wereld schudt, de aarde beeft
De grote leiders schreeuwen
Wee wie mij weerstreeft!
Zo gaat het nu al eeuwen
Grote mensen in een kleine wereld
Steeds weer bezig dingen te bereiken
En als je eindelijk weer thuiskomt
Verlang je dan opnieuw naar thee met kaakjes?
Ik sprak de stilte op een dag
Terwijl ik tussen bomen liep
Ik sprak, de stilte zweeg
De bomen ruisten
Ik hoorde de echo van mijn stem
Totdat ik zweeg
We liepen samen verder
De stilte en ik
De stilte – vol van
Wat is geweest
Zou kunnen zijn en is,
Omarmde mij
Toen werd het ook even stil in mij
We vloeiden samen, de stilte en ik.
